Wyszukiwarka

Wyszukiwarka

Kalendarium

Poniedziałek, 2017-06-26

Imieniny: Jana, Pauliny

Statystyki

  • Odwiedziny: 186142
  • Do końca roku: 188 dni
  • Do wakacji: -3 dni

Seplenienie się nie zmieni gdy terapii nie docenisz

Rodzice małych, sepleniących przedszkolaków lub uczniów klas początkowych szkoły podstawowej, odwiedzający gabinety, poradnie logopedyczne, często wypowiadają takie słowa: myślałem, że to minie, myślałam, że z tego wyrośnie, czekałem, aż to przejdzie. Niestety dzieci z wadami wymowy bez systematycznie prowadzonej terapii nie poradzą sobie, problem sam nie mija.

 

Rodzice powinni skorzystać z porady logopedy w przypadku, gdy dziecko ma wadę wymowy określaną jako sygmatyzm, czyli sepleni, a więc nieprawidłowo wymawia jedną, kilka lub wszystkie spółgłoski dentalizowane, czyli głoski szeregów:

■ ciszącego: ś, ź, ć, ,

■ syczącego: s, z, c, dz,

■ szumiącego: sz, ż, cz, .

Często zdarza się tak, że nauczyciel w grupie przedszkolnej dostrzega problemy dziecka i to on jest pierwszą osobą, która rozmawia na ten temat z rodzicami malucha. W większości placówek przedszkolnych na początku roku szkolnego przeprowadzane są przez logopedę badania przesiewowe, dzięki którym można wyodrębnić grupę dzieci potrzebujących terapii. Z reguły przedszkola oferują tego typu zajęcia. Jeśli jednak w placówce nie jest zatrudniony logopeda, maluch może skorzystać z usług poradni psychologiczno-pedagogicznej, w której prowadzone są zajęcia terapeutyczne z zakresu logopedii.

Im wcześniej rozpoczniemy odpowiednią terapię logopedyczną, tym większe szanse ma dziecko nie tylko na prawidłową wymowę głosek, lecz także na uzyskiwanie optymalnych wyników w nauce na poziomie przedszkola i szkoły.

Jeśli przedszkolak sepleni, w jego codziennym funkcjonowaniu mogą pojawić się trudności związane z podejmowaniem aktywności, zabaw i zadań wymagających mówienia, a więc trudności z zaspokajaniem własnych potrzeb. Zaburzenia mowy mogą przyczynić się do powstawania trudności w nauce, jednocześnie niepowodzenia w nauce powodują pogłębienie trudności komunikacyjnych. Dzieci z wadami wymowy popełniają te same błędy w czytaniu i w pisaniu co w mowie spontanicznej. Ponadto wady wymowy mogą wywoływać stres, prowadzić do lęku przed mówieniem – logofobii. Dlatego tak ważne jest podjęcie działań terapeutycznych już na poziomie przedszkola, wówczas dziecko będzie miało szansę rozpocząć kolejny etap nauki już bez obciążeń związanych z nieprawidłową wymową głosek.

 

Terapia logopedyczna

Terapię logopedyczną powinien prowadzić logopeda, jednak bez wsparcia rodziców i nauczyciela pracującego z dzieckiem efekty podejmowanych działań nie będą zadowalające.

W gabinecie logopedycznym przedszkolak uczy się właściwie oddychać, wymawiać ćwiczoną głoskę, utrwalać ją podczas kolejnych etapów terapii, a także uczy się prawidłowej pracy narządów artykulacyjnych.

Nauczyciel w grupie przedszkolnej i rodzice w domu powinni wykonywać z dzieckiem ćwiczenia, które zaleci logopeda, aby utrwalać prawidłowe nawyki artykulacyjne, usprawniać pracę narządów i prawidłowy sposób oddychania, ewentualnie jedzenia i picia.

W wieku przedszkolnym mowa malucha kształtuje się na poziomie zdania (2.–3 rok życia) lub na poziomie swoistej mowy dziecięcej (3–7rok życia). Dziecko w tym wieku powinno już wypowiadać wyrazy, frazy lub proste zdania. W tym okresie zasób słownika biernego przedszkolaka jest ogromny, tempo przyswajania nowych wyrazów zaś bardzo szybkie.

Na tym etapie rozwoju dziecko opanowuje najtrudniejsze głoski, sześciolatek powinien już poprawnie wymawiać wszystkie głoski oraz mieć opanowaną technikę mówienia.

Maluch w wieku 3–5 lat zadaje bardzo dużo pytań (około 50 dziennie), tworzy niezwykłe opowieści, wzbogaca ilościowo i jakościowo swój słownik, operuje rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami, przysłówkami i zaimkami. To daje duże szanse na powodzenie terapii logopedycznej; wady, błędy wymowy można wyeliminować przez działania terapeutyczne, profilaktyczne o charakterze logopedycznym i pedagogicznym.

Proces pionizacji języka powinien się zakończyć do 3. Roku życia dziecka. Brak pionizacji języka wskazuje na możliwość powstania błędów i wad wymowy, w tym także trudności w realizacji głosek szeregu syczącego czy szumiącego. Warto też u małych dzieci zwrócić uwagę na sposób

połykania. Jeśli przetrwa niemowlęcy sposób połykania – z językiem wsuniętym między wały dziąsłowe, przy rozwartych szczękach – może to prowadzić do przemieszczenia miejsc artykulacji, czyli niewłaściwego ułożenia języka, co może być przyczyną seplenienia. Także oddychanie przez

usta może prowadzić do tego typu zaburzeń w rozwoju mowy. Wszystkie te funkcje sprawdza logopeda badający dziecko, nauczyciel przedszkola może więc wspomóc logopedę obserwacjami poczynionymi podczas posiłków oraz codziennej aktywności malucha.

Wczesne podjęcie działań terapeutycznych nie doprowadzi do utrwalenia błędnej wymowy. Wszelkie nieprawidłowości w tym zakresie powinien ocenić logopeda, który określi sposób dalszego postępowania.

Sygmatyzm właściwy możemy stwierdzić już u najmłodszego przedszkolaka.

Jeśli chodzi o mogisygmatyzm, możemy go uznać za nieprawidłowość dopiero u dziecka czteroletniego, ponieważ trzylatek ma prawo do opuszczania trudnych głosek, czterolatek również, ale w jego repertuarze powinny się już znaleźć prawidłowo realizowane głoski: s, z, c, dz, a w wymowie pięciolatka oczekujemy także prawidłowo wypowiadanych głosek: sz, ż, cz, .

Podobnie jest z parasygmatyzmem, który możemy stwierdzić dopiero u dziecka czteroletniego:

trzylatek ma prawo do zastępowania głosek trudniejszych łatwiejszymi, czyli np. zamienia głoski: s, z, c, dz lub sz, ż, cz, dż na głoski łatwiejsze, np. ś, ź, ć, dź,

czterolatek powinien już prawidłowo wymawiać głoski szeregu syczącego, a więc jeśli np. s, z, c, dz realizuje jako ś, ź, ć, dź, to możemy mówić już o parasygmatyzmie,

pięciolatek powinien prawidłowo wymawiać głoski wszystkich trzech szeregów, a więc ciszące: ś, ź, ć, dź, syczące: s, z, c, dz, szumiące: sz, ż, cz, dż; jeśli zamienia którąkolwiek z tych głosek na łatwiejszą, mówimy o występowaniu parasygmatyzmu.

 

Logopeda pracujący z dzieckiem sprawdza sposób artykulacji, fonacji, oddychania, budowę i pracę narządów artykulacyjnych oraz sposób gryzienia, połykania i słuch. Zależnie od zauważonych nieprawidłowości przystępuje do kolejnych etapów pracy z maluchem.

W realizacji tych ćwiczeń powinni skutecznie wesprzeć terapeutę rodzice. Im więcej systematycznych ćwiczeń utrwalających, prowadzonych każdego dnia, tym większe szanse dziecka na pokonanie towarzyszących mu trudności.

 

Ćwiczenia służące wywołaniu i utrwalaniu określonej głoski, np.:

■ wywołanie ćwiczonej głoski w izolacji,

■ utrwalanie jej realizacji w sylabach i w wyrazach w nagłosie, następnie w śródgłosie i wygłosie,

■ utrwalanie ćwiczonej głoski w połączeniach wyrazowych,

■ realizacja ćwiczonej głoski w zdaniach,

■ automatyzacja ćwiczonej głoski w tekstach nasyconych daną głoską,

■ realizacja utrwalonej już głoski w mowie spontanicznej.


Zaproponowane ćwiczenia przedszkolak wykonuje pod kierunkiem logopedy, ćwiczenia utrwalające z tego zakresu z reguły realizowane są zaś w domu dziecka według wskazań terapeuty i po instruktażu dla rodziców. Elementy tych ćwiczeń po konsultacjach z logopedą może przeprowadzić nauczyciel przedszkola. Także w tej grupie ćwiczeń niebagatelne znaczenia ma systematyczność. Praca z przedszkolakiem każdego dnia z pewnością przyniesie efekty.

W swoich codziennych spotkaniach z maluchem osoby wspierające prowadzoną terapię powinny dbać o poprawność językową i prawidłową wymowę wszystkich głosek. Dziecko uczy się przez naśladowanie, dlatego tak ważna jest postawa rodziców, nauczyciela i innych pracowników przedszkola, którzy są dla dziecka wzorem.

 

Logopeda proponuje dziecku następujące etapy pracy w ramach działań terapeutycznych:

Ćwiczenia wstępne:

■ nauka prawidłowego sposobu jedzenia, picia (w tym odgryzania, gryzienia i połykania) – jeśli dziecko nie wykonuje tych czynności prawidłowo, logopeda uczy je, w jaki sposób powinno prawidłowo jeść, pić; instruuje także rodziców, którzy uczą się tego w gabinecie, aby potem utrwalać prawidłowy sposób jedzenia, picia w domu; również nauczyciel w grupie przedszkolnej może wspierać terapeutę i rodziców, zwracając uwagę na sposób jedzenia i picia przedszkolaka;

■ usprawnianie narządów artykulacyjnych i ćwiczenia fonacyjne, na tym etapie dzieci mogą bawić się w naśladowanie różnych zwierząt, przedmiotów, zjawisk przyrody, np.:

– piesek, który gryzie kosteczkę w buzi, czyści ząbki (oblizując je językiem), szczeka głośno – język nie znajduje się poza jamą ustną, czyli pilnujemy pozycji języka w środku buzi,

– dzięcioł, który stuka w drzewa – uniesiony język dotyka podniebienia,

– wąż, który syczy sss i nie może się przedostać przez płotek z ząbków – język znajduje się za dolnymi zębami,

– sikawka, z której leci woda śśś – zęby są przybliżone, a usta lekko zaokrąglone,

– samolot, który leci brzrzrz – zęby są przybliżone, język jest uniesiony i znajduje się za górnymi zębami,

– krople deszczu – język dotyka różnych miejsc na podniebieniu,

– piłeczka – język skacze, przesuwając się na boki lub z góry na dół; wszystkie skoki wykonywane są wewnątrz jamy ustnej,

– wiewiórka, która skacze po gałązkach – język unosi się kilkakrotnie do podniebienia,

– mucha, która bzyczy bzzz – język znajduje się za dolnymi zębami,

– żaglówka, która pływa szuuu – język jest uniesiony za górnymi zębami,

– konik – język kląska,

– malarz – język jest uniesiony i „maluje” po podniebieniu;

■ doskonalenie prawidłowego sposobu oddychania, np. podczas ćwiczeń:

- puszczanie baniek mydlanych,

– dmuchanie na wiatraczki, piłeczki i jednocześnie wprawianie ich w ruch,

– dmuchanie przez słomkę na piórka, płatki kwiatów lub kukurydziane, watki, listki – zabawy w to, kto pierwszy zdmuchnie, kto dalej dmuchnie, kto dmuchnie najwyżej, kto lekko dmuchnie itp.,

– tworzenie balonika z buzi i wypuszczanie powietrza,

– wprawianie w ruch listków umocowanych na gałązkach,

– dmuchanie na kuleczkę, która ma znaleźć się w określonym miejscu, np. w wyznaczonym dołku, bramce lub kołysce.

  

Przyczyny seplenienia

nieprawidłowy, przetrwały niemowlęcy sposób jedzenia, połykania,

■ zbyt długie używanie smoczka uspokajającego czy butelki ze smoczkiem lub kubka niekapka, ssanie palca,

■ niska sprawność narządów artykulacyjnych: nieprawidłowe napięcie mięśni warg, języka, policzków, ograniczona sprawność, ruchomość warg, języka, brak pionizacji języka,

■ nieprawidłowości w budowie narządów artykulacyjnych: krótkie wędzidełko podjęzykowe, zbyt mały lub za duży język, nieprawidłowy zgryz, rozszczepy

w obrębie twarzoczaszki,

■ zaburzenia słuchu,

■ często występujące choroby górnych dróg oddechowych,

■ nieprawidłowy sposób oddychania – nawykowe oddychanie przez usta,

■ naśladowanie nieprawidłowych wzorców wymowy.

 

Objawy seplenienia

Błędy w artykulacji możemy zaobserwować u dzieci w każdym wieku. Już u najmłodszych przedszkolaków możemy więc zauważyć objawy seplenienia:

■ sygmatyzm właściwy (seplenienie międzyzębowe, przyzębowe, boczne, wargowe, wargowo-zębowe, nosowe, podniebienne, gardłowe, policzkowe itd.) charakteryzujący się tym, że głoski są deformowane w wyniku zmiany miejsca artykulacji; najczęściej występującym sygmatyzmem wśród przedszkolaków jest:

• sygmatyzm interdentalny, czyli seplenienie międzyzębowe, gdy język wsuwany jest między zęby,

• sygmatyzm interabialny, czyli seplenienie międzywargowe, gdy język wsuwany jest między wargi;

■ głoski: t, d, n, l także mogą być wymawiane międzyzębowo lub międzywargowo;

■ mogisygmatyzm, czyli opuszczanie trudnej głoski (elizja) – dziecko pomija np. trudną dla niego głoskę na początku wyrazu: zamiast sowa mówi owa, zamiast pasek mówi paek, zamiast pies mówi pie;

■ parasygmatyzm, czyli substytucja, a więc zamienianie trudniejszych głosek na łatwiejsze, np.:

• realizacja głosek: sz, ż, cz, jako s, z, c, dz, np. rzeka jako zeka, lub jako ś, ź, ć, , np. szafa jako śafa,

• realizacja głosek dźwięcznych jako bezdźwięczne, np. koza jako kosa.

 

 

Joanna Czapla

Glottodydaktyk, neurologopeda, oligofrenopedagog, nauczyciel dyplomowany.

Za: Wychowanie w Przedszkolu